Vasco da Gama | PRAKTYCZNY PODRÓŻNIK

Vasco da Gama to najwybitniejszy portugalski odkrywca. Czego dokonał? Dlaczego było to takie ważne?

Zupełnie przez przypadek stałem się ostatnio szczęśliwym posiadaczem takiej księgi:

Dekolonizacja to temat moich dotychczasowych prac naukowych, więc siłą rzeczy kolonizacja i wszystko co z nią związane również mnie mocno interesuje. Tym bardziej ucieszyłem się z powyższej pozycji. Jedynym mankamentem jest jej rok wydania – 1967.

W związku z tym, że Portugalia posłała w morze wielu dzielnych żeglarzy – odkrywców to w każdą niedzielę będę publikował sylwetki tych najwybitniejszym. Grzechem byłoby zatem nie rozpoczęcie tego cyklu od Vasco da Gamy. Zamieszczam zatem stosowny fragment:

„Vasco da Gama – urodził się w miasteczku Simes w Portugalii, prowincja Alemtejo [ zapis oryginalny, alem to po portugalsku za. Alemtejo zatem to prowincja położona za ta Tagime – przyp. aut. ]. Nic nie wiemy o jego dzieciństwie i wczesnej młodości. Gdy w r. 1493 rozeszła się po świecie wiadomość o znalezieniu przez Kolumba drogi morskiej do Indii w kierunku zachodnim, król portugalski Manuel postanowił wysłać ekspedycję na poszukiwanie szlaku wschodniego – dookoła Afryki.

Na czele wyprawy stanął Vasco da Gama. Miał on pod swoją komendą trzy karawele i 150 ludzi załogi. W lipcu 1497 r. ekspedycja wypłynęła z portu lizbońskiego: towarzyszył jej do Wysp Kanaryjskich okręt dowodzony przez pioniera tego szlaku – Bartłomieja Diaza. Znając jego doświadczenia podróżnicy zatrzymali się w Zatoce Św. Heleny na północ od Przylądka Dobrej Nadziei, który opłynęli szczęśliwie dopiero późną wiosną. Stamtąd, po minięciu Przylądka Igielnego, wzięli kurs na północny wschód wzdłuż wybrzeża. Podróż przebiegała nieznaną dotąd trasą. Na Boże Narodzenie wylądowali w kraju, który nazwali Natal (kraj Bożego Narodzenia) – nazwa ta przetrwała do dziś [ wydanie, z którego korzystam pochodzi z 1967 roku, więc autor miał rację; należy jednak uzupełnić te informacje, ponieważ obecnie Natal jest prowincją Republiki Południowej Afryki. Powstała ona w 1994 r. w wyniku połączenia bantustanu Kwazulu z Natalem ]. 24 stycznia 1498 r. Portugalczycy osiągnęli ujście Zambezi, którą nazwali Rzeką Dobrych Znaków ( Rio Dos Bons Signaes). Stamtąd wzdłuż wybrzeży Mozambiku dotarli do miejscowości Mombas Melinde (Mombasa w Kenii), skąd hinduscy piloci przy sprzyjającym monsunie południowo – zachodnim przeprowadzili flotyllę do Indii, do wybrzeża malabarskiego ( jak z tego wynika na Oceanie Indyjskim istniały stałe szlaki handlowe między Indiami, Afryką). 20 maja portugalskie karawele rzuciły kotwice przed ważnym miastem Kalikut. Po pewnym czasie książęta zorientowali się, jakie są rzeczywiste zamiary Portugalczyków: podbój, monopol handlowy, wyzysk, łowienie niewolników. Kraj wystąpił zbrojnie przeciw nieproszonym gościom i mimo ich przewagi technicznej (armaty) zmusił do odwrotu.

W październiku Vasco da Gama odpłynął w stronę Afryki. Z powodu niesprzyjających wiatrów dotarł dopiero w 1499 r. do brzegów somalijskich. Powrotna podróż dokoła Afryki trwała aż do września. Dopłynęły do Lizbony tylko dwa okręty i 55 ludzi załogi.

Odkrycie drogi do Indii wywołało zrozumiały entuzjazm w Portugalii. Król nadał Vasco da Gamie szlachectwo i tytuł admirała Indii.

W następnym roku tym nowym szlakiem popłynęła ekspedycja Pedro Alvareza Cabrala. Po jej powrocie, w 1502 r., zlecono Vasco da Gamie poprowadzenie następnej wyprawy do Indii. Tym razem dano mu do dyspozycji 20 karawel i 800 żołnierzy. Celem wyprawy było faktyczne objęcie prze Portugalię ważnych obszarów kolonijnych. Na południowo- wschodnim wybrzeżu Afryki Vasco da Gama założył faktorie Mozambik i Sofala.

W Indiach zastał pomyślną koniunkturę, będącą wynikiem zdolności dyplomatycznych Cabrala: sojusz z królem Kannanuru. Nauczony doświadczeniami poprzedniej wyprawy doprowadził do nowego sojuszu: z księciem Koczinu. Oba te państwa były położone na północ i południe od Kalikutu; Vasco da Gama wyzyskał je jako bazy wypadowe po przybyciu do Indii nowego oddziału floty portugalskiej pod przywództwem Alfonsa Albuquerque’a. Kalikut został zdobyty i było odtąd najważniejszą bazą portugalską w Indiach. We wrześniu 1503 r. Vasco da Gama wrócił do Lizbony z 13 okrętami załadowanymi bogatym łupem. Za to tytuł nadał mu tytuł hrabiego Vidigueiry. W r. 1524 król Jan III mianował Vasco da Gamę wicekrólem Indii. Nowy namiestnik popłynął na czele pokaźnej floty, złożonej z 16 okrętów. Ośrodek administracyjny założył w spacyfikowanym już ostatecznie Koczinie. Nie zdążył jednak wykazać się zdolnościami wielkorządcy, ponieważ umarł w tymże roku. W 64 lata potem przewieziono jego szczątki do Portugalii.

Wśród odkrywców europejskich Vasco da Gama zajmuje poczesne miejsce. Myśl, która nurtowała przez wieki wielu kupców i mężów stanu: znalezienie drogi morskiej do Indii – została urzeczywistniona właśnie prze niego. Wprawdzie realizacja tego planu była w części przygotowana przez Bartłomieja Diaza, jednak drugi i najważniejszy etap jest wyłączną zasługą Vasco da Gamy. Przez swoje trzykrotne podróże do Indii wyznaczył wielu pokoleniom żeglarzy jeden z najważniejszych szlaków morskich: dokoła Afryki. Rozpowszechnianie później wiadomości o opłynięciu Afryki przez kartagińską wyprawę Hannona w IV w.p.n.e ( która w rzeczywistości opłynęła tylko zachodnie wybrzeże Afryki) okazały się legendą, nie opartą na stwierdzonych faktach.

Trasa oceaniczna, wyznaczona przez Vasco da Gamę, miała praktyczne znaczenie aż do r. 1869 – do otwarcia Kanału Sueskiego.

Vasco da Gama to niezwykle ważna postać w portugalskiej historii. Współcześnie znajduje szczególne miejsce w mieście, z którego wypływał – Lizbonie. Co najmniej cztery miejsca przypominają o sławnym konkwistadorze: