Bartholomeu Diaz – ok. 1450 – 1500

Urodził się na portugalskiej prowincji Algarve. Wykształcenie odebrał na dworze króla Jana II, gdzie się stykał ze sławnym kosmografem niemieckim Marcinem Behaimem. Gdy się zaznajomił ze sztuką żeglarską, otrzymał polecenie znalezienia królestwa księdza Jana, legendarnego państwa w Afryce [ państwo owiane legendą również w polskiej historiografii – przyp. aut. ]. Ekspedycja złożona z dwóch karawel wyruszyła w roku 1486 i popłynęła utartym szlakiem wzdłuż zachodniego wybrzeża Afryki. Było ono aż do Angoli znane Portugalczykom. Karawele popłynęły dalej na południe. Diaz w imieniu króla Portugalii obejmował co raz to nowe tereny w posiadanie. Miało to wówczas znaczenie raczej symboliczne: nie można ich było obsadzić, gdyż wyprawa miała charakter badawczy. Wiadomo było jednak, że tym samym szlakiem przeciągną okręty z silnymi załogami. Im dalej na południe, tym bardziej temperatura zaczęła się obniżać, zmieniły się też warunki klimatyczne. Gwałtowna burza popędziła okręty w nieznane. Gdy po trzech dniach żeglarze zorientowali się w położeniu,okazało się, że minęli już południowy cypel Afryki i znajdują się na Oceanie Indyjskim. Diaz jeszcze przez kilka dni żeglował w kierunku północno-wschodnim, mając nadzieję, że dotrze do Indii, ale na żądanie wyczerpanej załogi zmuszony był zawrócić.

W powrotnej drodze zobaczył przylądek, o który podczas burzy omal nie rozbiły się jego okręty, i nazwał go Przylądkiem Burz. Po powrocie do Lizbony odkrywca został przywitany entuzjastycznie i obsypany zaszczytami. Król Jan, wysłuchawszy jego relacji, zmienił nazwę przylądka: nadał mu miano Przylądka Dobrej Nadziei, licząc, że tamtędy można będzie dopłynąć do Indii.

W roku 1497 zorganizowano następną ekspedycję dla zbadania drogi dookoła Afryki, lecz dowództwo jej powierzono Vasco da Gamie, Diaz towarzyszył wyprawie do Wysp Kanaryjskich, skąd popłynął w celach badawczych na Złote Wybrzeże.

W roku 1500 Diaz wziął udział w wyprawie Piotra Cabrala, która płynąc na zachód przez południowy Atlantyk miała znaleźć drogę do Indii. Przez Wyspy Zielonego Przylądka ekspedycja, nękana burzami, dotarła do zachodnich brzegów oceanu i odkryła dzisiejszą wschodnią Brazylię.  Podczas dalszego rejsu wzdłuż wybrzeży amerykańskich burz zniszczyła 6 okrętów; między innymi znalazł śmierć i Diaz.

Diaz był pierwszym Europejczykiem, któremu udało się opłynąć południowy cypel Afryki. Po jego odkryciu trasa stała się na 400 lat jedną z najbardziej uczęszczanych tras dalekomorskich.

Jan Miller, Poczet wielkich podróżników, Warszawa 1967.